Bihar, maiatzak 17, EAEn mailakako azterketak hasiko dira (airean igartzen da...). Honez gero, interesatuok denok jakingo duzue proba non eta noiz daukazuen. HABEkoek Ikasbilen publikatu dituzte, eta badaezpada hona ekarriko ditugu. Sikieran populazioaren zati handi bat tentsiogune posiblea non izango den jakitun egon dadin.
Nafarroatik dator sorpresa oraingoan. Iruñean AEKren Iruñezar euskaltegian bideo hau egin dute. Ez da spot-a ez, fim labur-ertaina baino, 20 minutu ingurukoa. Ondo landua duda barik, eta umorez betea.
Helduen euskalduntzeaz ari garenean ikusmira norberaren ingurutik gehiegi ez urruntzeko joera izaten dugu denok. Badira hala ere HABEren "inperiotik" haragoko planetak, eta han ere ari dira, gogo eta ilusio handiarekin aritu ere.
Larunbat honetan hain zuzen ere, AEK-k egoitza berria inauguratuko du Baionan, hiru pisuko etxea hartu da, Baionako gau-eskola (gau eta egunez orain ezta?), bulegoak eta behean Kalostrape ostatua.
Iparraldean helduen euskalduntzeak hazkunde polita izan du azken urteotan, Hegoaldean apenas konturatu ez garen arren. Han ere, hemen bezala, lan luzea dugu aurretik. Kalostrape eta kalostrapegaina izango dira duda barik horretarako tresna aproposak.
Hantxe izango gara larunbatean, eta aurrerantzean ere bai, seguru.
Aspaldian irakurri nuen Séchu SenderenMade in Galiza liburuaren pasarte hau: "Instrucciones para empezar a hablar gallego". Galizian hizkuntza ikastea-erabiltzearekin gureen antzerako kezkaz darabiltzate aspaldion, eta Séchuk haiek jorratzeko dituen estiloa eta umorea beti gustatu zaizkit. Hemen sarri faltan sentitzen dira halakoak eta Séchuren fan bat baino gehiago gaude EHn, ezta?
Ikasi duen hizkuntza berria erabiltzen hasteko instrukzioak ematen ditu Sendek pasarte horretan. Eta (norberaren abilidadearekin) itzultzen-egokitzen saiatu naiz. Ea zer deritzozuen. Hemen daukazue:
Euskaraz hitz egiten hasteko jarraibideak
Welcome to the best method to learn Basque!
Bienvenu à la meilleure méthode pou apprendre le basque!
Euskaraz hitz egiten hasteko lehenengo pausoa erraza da. Egizu karnet tamainako argazkia, euskaraz egiten hasi baino lehen nolakoa zinen gogoratzeko.
Bigarren pausoak ahalegin apur bat gehiago eskatzen du: beldurrik gabe euskaraz irakurtzea. Animoa eta aurrera!
Hirugarren pausoan gaude. Bulinsky interpretazio metodoan oinarrituta, hizkuntza ikasten ari den pertsonaia baten paperean sartu behar duzu, ondorio dramatiko guztiekin.
Adibidez, kopako sonbreroa, bibotea edo ileordearekin mozorrotu, sartu taberna batean esate baterako, eta euskaraz lehenengo hitzak bota pertsonaia horren izenean: "Zurito bat mesedez".
Zergatik mozorroa? Ikasten hasten garenean komenigarria da -jende lotsatiarentzat batez ere- ezagunek nor garen ez jakitea. Ezagun hauek askotan gure misioa kakazteko abilidade berezia dutelako, hauen modukoak esanez:
Euskaraz egiten duzu? Beituuu! (barrez)
Eneeee! Ze ondo egiten duzun! (%100 ironia eta zuzenkeria politikoa)
Oso ondo neska/mutila! (pozik antzean baina beldurrez)
Ostias! Honekin orain euskaraz egin behar da. (hau esan ez baina pentsatu bai, eta aurpegian igarri)
Zelan euskaraz ba? (ikaratuta)
Zer, perfilaren azterketa daukazu? (zinismo gordina)
Ostia, colega, ¿y a ti qué punto te ha dado? (moskeatuta)
Ondo egingo bazenu sikieran... (jatorrista, profanazio-sentimendua)
Igarri egiten da, ez duzu amaren tititik edan. (jatorristago)
Ergelkeria hauek esaten dituztenek ez dute intentzio txarrik izaten, baina askotan irteten zaizkigu horrelakoak, eta “Zer esango dute?” horrek atzera bota ditu euskaraz egiten saiatu den bat baino gehiago.
"Zer esango" hori dena dela, norberaren semeak bankua atrakatzen badu arduratzeko motiboa izan daiteke adibidez, baina hizkuntza bat erabiltzeak ez ditu ondorio berdinak, ez horixe!
Edonola ere, argi izan galdera horrek inseguritatea dakarrela: Eta euskaraz egiten hasten banaiz, zer esango dute?
Kategoria berdintsuan egon daiteke "Zer pentsatuko dute?" galdera ere, hizkuntza ikasteko prozesuan psikiatriak zer-nolako garrantzia daukan konturatzeko balio behar diguna.
Euskaraz egiten hasteko laugarren pausoa norberaren errorei barre egitea da, besteek barre egin baino lehen. Umoreaz hartu behar dira "Ez nahi dut" edo "Utzi paketean!" bezalakoak. Zientifikoki frogatuta dago historian inor ez dela joan A: Hizkuntza bat ere ez erabili egoeratik C: Hizkuntza bat ondo erabili egoerara, tarteko B: Halan-holan hitz egin egoeratik pasatu gabe.
Irakurtzen dakienak liburuetan aurkitu dezake laguntza. Hiztegietan ia berba guztiak daude Atik Zra ordenatuta. Dena dela, irakurtzen ez badakizu, edo, besterik gabe, ez badaukazu irakurtzeko gogorik, lasai. Kasu asko dokumentatu dira, euskaraz libururik egundo irakurri ez duten pertsona asko daude, eta euskaraz ederto baten egiten dute berba.
Azken fasera heltzen ari gara, euskararen desmitifikazio-fasera hain zuen ere, une honetan, esanak esan eta mitoak mito, konturatzen gara euskara munduko beste hizkuntza guztiak bezalakoa dela, berez ez daukala aparteko transzendentalitaterik. Eta egun batean harrituko gara konturatuta norbaiti, natural-natural, ia pentsatu gabe, ordua galdetzen ari garela euskaraz.
Eta behin helburua lortuta, berriro harrituko gara ikustean -batzuek diotenaren kontra- euskaraz egiteko ez dela ez abertzale erradikala izan behar, ez baserri batean bizi behar.
Euskaraz egiteko instrukzio hauetako azken pausora heldu gara, ez dago atzera egiterik gainera. Lehengo argazkia oraingo argazkiarekin konparatzeko ordua da, eta dena berdina dela ikusiko dugu.
Aldaketak ikustezinak izango dira, eta baten bat balego azalpen bakarra denbora edo euskararekin zer ikusirik ez daukan beste edozein faktore baino ez da izango.
Egia esanda ez dut espero izan honenbeste ere, blog asko eta onak daude hor lehian, eta pozten naiz (baita konformatu ere) hango epaimahaiko kideek Karrajuari finalean egoteko merituak ikusi badizkiote.
Dena dela, onena sariaren bidez finalkideak ezagutzea, eta gomendatu ahal izatea:
Soziolinguistika Klusterrak hizkuntza ohituren aldaketari buruzko ikerketa bat egin nahi du. Euskara familia bidez transmititzeak duen garrantziarekiko adostasunetik abiatuta, familia transmisioaren testuinguruan, hizkuntza-ohituren aldaketan eragiten duten faktoreak aztertzea dute helburu. Horretarako, hizkuntza-ohitura aldatu duten bikote batzuen azterketa burutzea proposatu da.
Ikerketa hau burutzeko ezinbestekoa da jendearen borondatezko laguntza, eta hauxe da eskatzen dutena: gaur egun Gasteiz, Laudio,Irun, Arrasate, Donostia, Hernani, Lasarte-Oria, Beasain, Tolosa, Zarautz, Igorre, Bilbo, Durango,Balmaseda, Bermeo, Lekeitio eta Mungia herri/hirietan bizi diren eta bikoteko hizkuntza ohitura “aldatu” duten bikoteen erreferentziak pasatzea (telefonoa, emaila...). Bikotea edozein “motatakoa” izan daiteke: ezkonduta daudenak / ez daudenak, seme-alabak dituztenak / ez dituztenak…, baina ezaugarri hori behar dute, beraien arteko harremaneko hizkuntzan aldaketa bat gertatu dela: lehenago beraien arteko harremana erabat edo nagusiki erdaraz zen, eta gaur egun, beraien arteko harremana erabat edo nagusiki euskaraz da.
Euskara21 horri kukutxoa egin diot gaur. Askoren antzera seguruenik. Hizkuntz-politikaz eta euskararen gainean jarduteko gune horretan gogoeta batzuk ditugu dagoeneko. Bitxia, lelo batzuk behin eta berriz: Hizkuntz-eskakizunak, lanposturako merituak, harako eta honako inposizioak... eta euskaltzale gutxi.
Tira! Euskara ikastea eta euskaltegiak sarri aipatuak ondorioz. Esan direnen artean, aipu batek eman dit zer pentsatua, Gaitasuna landu, gakoetako bat mezuan hain zuzen ere (euskaraz gutxi bota dira eta haietako bat). Hau (letra lodia nik ipini dut):
Jende askorekin hitz egin izan dut honetaz eta azkenean beti ematen didate arrazoia, gakoa da hainbat eta hainbat gazteren gaitasuna baxua dela, D ereduan ikasi arren. Gainera, gazte hauek badakite, baina ez dute izena emango euskaltegi batean, lotsa ematen die horrek (askok esan didate “baina zelan joango naiz ni euskaltegi batera…”).
Deigarria, ezta? Hala bada, zerk lotsatzen ditu gazteok euskaltegira joanda? Zaharretxearen traza hartzen ari ote gara? Kontzientzia txarraren baten erakusgarri bihurtu ote gara? Zer ikusia ote dauka honek irakasle berriak lortzeko zailtasunekin?
Egia esanda, inguruan inoiz barruntatu dut D ereduan ikasitako gazteek halako errespetutxoa izaten diotela euskaltegiari, eta berton gabiltzanoi ondorioz. Baina belaunaldi kontuak izan direla pentsatu izan dut.
Edozelan ere, kezkagarria izango da aurrekoan esandakoa edo beste mezu honetan esan den hau hala badira:
Si es verdad que las nuevas generaciones tienen la oportunidad de aprenderlo desde los colegios. Aún así, en algín mometo de sus vidas, tendrán que apuntarse a una academia, pues el Título les será necesario.
Gazteek euskaraz egiteko edo titulua eskuratzeko azkenean euskaltegira etorri behar derrigor, eta euskaltegiak izutu. Ederra etorkizuna gurea! Umeentzako "sacamantecas" modura-edo erreziklatu beharko dugu.
PS: igual hobe nuen hau Euskara21ean botatzea, baina hango eztabaidek hartu duten norabidea ikusita, neuri ere etorri zait halako errespetu atabikoa.