Uso eta erabilera

Miramarreko bigarrena gaur. Ernesto Martin Perisek zabaldu digu eguna eta berriro ere gogoratzeko moduko aipamenak ekarri eta zer pentsatua eman dizkigu.

"Concepciones acerca de lo que supone ser capaz de usar una lengua" izan du izenburu saioak. Hasiera batean ikastaroko gai orokorretik —hizkuntz-irakaslearen hasierako prestakuntza— apur bat aldentzen zela pentsatu dut, eta akaso horrela izan da, baina berriro ere hizkuntzaren ikuspegiaz hausnartzera etortzea eta gogoratzea eta hura erakustea ez dut uste ezein hizkuntza irakaslerentzat batere kalterako izango denik  (berria nahiz aritua). Hainbat urte bueltaka eta hamaika biderrez aldarrikatu arren oraindik klaro-klaro ez dabilen kontua dela esango nuke.

Martín Perisek hamaika buelta eman dizkio kontuari, egia esanda, eta argi botatzen ditu ideiak eta laginak. Apuntatzeko modukoak izaten dira ekartzen dituenak, bereak edo beste inorenak:

• Gaitasun testuala hizkuntzen arteko zubia dugu, hizkuntza desberdinetako hiztunen artetik gutxien aldatzen den konpetentzia.
• Hizkuntza erabiltzen hastea ez da hizkuntza ahoskatzen hastea. Komunikazioaren adierazlea ez da hots-kopurua, komunikazioaren bidez transmitizen denaren kopurua baino.
• Elkarrizketa ez da interrogatorioa.
• Gramatika emaitza da, komunikazioaren ondorioa, ez komunikazioaren ezinbesteko baldintza.

Bere horretan seguruenik gogorrak edo kriptikoak egingo zaizkizue hitzok, polemikoak ere bai. Baina argi dauka zer den hizkuntza erabiltzea, eta argi utzi digula uste dut.

Hitzaldiaren izenburuaren azkenengo pasartea gaztelaniatik euskara ekarrita mezu honi etiketa bat gehitu behar niola konturatu naiz gainera: "...el uso de la lengua" > "... hizkuntzaren erabilera". Soziolinguistika etiketa gehitu dut hain zuzen ere. Perisi parafraseatuz ideia bat zirriborratu dut bat-batean: "hizkuntzaren erabileraren adierazlea ez da botatzen diren hotsen edo letren kantitatea, hizkuntza horrek komunikazioaren bidez transmititzen duenaren kantitatea eta kalitatea baino".

Goizaren gainerako orduak ECMLko Frank Heyworth-ekin eman ditugu. Hizlari atsegina eta umoretsua, ingelesen estilora. Pinganilloaren menpekotasunak horrelakoak ondo gozatzeko aukera kentzen digu askotan, lastima.

Europako Markoaren ingurumaritik abiatzen da bere lana (bide batez, Europako Markoaren filma ikusi duzue zuek? Bideo-clubean ez dut topatu). Markoaren ereduaren antzera hizkuntza-irakaslearen gaitasunen mapa desberdinak aurkeztu dizkigu, berak esan duen bezala, hizkuntza-irakasleak zer egiten jakin behar duen. EPOSTL, EPSTL eta EAQUALSen profila. Funtsean hizkuntza irakaslearen profila lan-munduan gero eta ohikoagoak diren konpetentzien zerrendetara ekartzeko saio desberdinak. Berak esan duen modura, hasiera batean apur bat deprimentea izan daiteke zenbat gauza egiten jakin behar den, baina tira perfekzioa ere ez dugu beti lortuko.

Ideia ezagun gehiago, hiru profil motarena adibidez: konpetentea, trebea eta maisua izendatu daitezkeenak, hau da, egiteko gai dena, ondo egiten duena, eta egin ez ezik eredu edo maisua ere izan daitekeena (azalpen kaseroan).  Kalitatearen kontzeptua ere bai, pertsonen asebetetzea eta emaitzen lorpenetan kokatua, EFQM ereduetan bezala adibidez. Azken batean mundu profesionaleko ikuspegi eta ideiak geure profesiora ekarrita.

Konpetentzia maila horretara ailagatzeko giltza batzuk aurkeztu dizkigu:

1. Lidergoaren garrantzia
2. Datuen bilketa eta behaketa
3. Hausnarketa eta bideratzaile (facilitadorea) paperaren beharra.

Esan bezala, lan mundutik datozen ideiak eta ikuspegiak, handik ezagunak egin zaizkigunak, baina logikoa da, ezta? gurea ere lanbidea da azken batean.

Behaketa eta fazilitazioa (zelan itzultzen da hau?) jorratu ditu azken zatian. Interesgarria, baina dudatxoa geratu zait hasierako prestakuntzarako tresna egokienak ote diren, akaso etengabeko prestakuntzarako bai, baina hasberrien kasuan haien erabilpena askotan mugatuegia ote daitekeen pentsatzen geratu naiz.

Tira ba, bihar gehiago, eta geureaz.

Etiketak: didaktika | hizkuntza | irakasleak | komunikazioa | miramar | prestakuntza | soziolinguistika
Benito (r)en bloga | gehitu iruzkin berria

Praktikatik teoriara

Gaur konektatu bako eguna eta hausnarrean ipini naute entzundako batzuek:

• Prestakuntza ez da entrenamendua
• Gaitasuna garatzen bada, jardunagatik ez da hainbeste arduratu behar.
• Hizkuntza irakastea etengabeko elkarrizketa da
• Norberak eraiki behar du bere "teoria"
• Uler diezazutela nahi baduzu, uler iezaiezu.
• H1ean hitz egin daiteke H2an komunikatzeko
• Bat-batean erreakzionatzen jakitea da kontua
• Zailena egiten ari zarenaz hausnartzea da.
• Ikastaroak ezin dira oinarri teorikotik hasi.
• Esperientzien elkartrukatze soilak ez du aurrera egiten laguntzen.
• Elkarreragina ezin da transmisioan oinarrituta predikatu.

Eta idatzi ahala zer egiten ari naizen pentsatzen. Bide batez, zuen irakasleak zergatik izan dira onak?

Bihar gehiago, bitartean  hemen, hemen, hemen edo hemen.

Argazkia: Miramar. Egilea izeus. Lizentzia.

Etiketak: didaktika | HABE | ikastaroa | miramar | prestakuntza
Benito (r)en bloga | gehitu iruzkin berria

Udako itsasmira

EHUren udako ikastaroetan murgilduta ikusi dut jendea egunotan. Asko dira eta interesgarriak diruditen gauza asko seguruenik. Egia da era berean San Juan suarekin erre ohi ditugula azkenengo munizioak, honez gero norbera ere erre ez bada, eta uztail eta abuztu osoak ditugu aurretik geratu zaizkigun azken kartutxoen txinpartak ahazteko arsenala irailean berriro bete orduko

Baina tira, gure mundutxo honetan hain aukera gutxi gureaz jarduteko, badakizue didaktika kontu esoteriko horiek, eta datorren astean Miramarreko itsas-ikuspegiari begira jarri eta ikastaro kategoriarekin El profesor de segundas lenguas / II: la formación inicial y el desarrollo de la competencia docente (pdf) izeneko bat dugu.

Egitarauaren pdf-a deskargatu eta kuxkuxeatzeko umorea izan baduzue, ikusiko zenuten nire izena dagoela irakasleen artean. IKAko Xabier Bastida eta biok handik eta hemendik etorritako adituen azalpenen ondoren, gure erakundeetan euskara irakasleak abian jartzeko zer egiten dugun kontatuko dugu. Ez dakit horri "lezioa" kategoria eman dakiokeen, nik neuk behintzat ez dut hartu inori instrukzioak emateko asmorik. bakar-bakarrik helduei euskara irakasleak ziurtatzeko zer egiten dugun, zertzuk arazo aurkitzen ditugun eta nondik nora gabiltzan kontatu.

Irakasleak aurkitzea eta hasierako prestakuntza ziurtatzea izaten da gure sektorean gehien aipatzen diren kezketako bat. Seguruenik IKA edo AEK bezalako erakundeetan handiagoa. Baten batek bota zuen lehengoan euskaltegietan inoiz irakasle ibili den jende kopurua ikargarria dela, joan eta etorri izugarria daukagu gurean azken batean. Eta arazoak gutxi ez, ezta?

Beraz, bolbora apur bat geratzen bazaizue, eta tiroa Donostiaraino ailegatzeko moduan bazaudete, aukera ona daukazue honetaz munduan zer dabilen entzuteko gehien bat, baita gu zertan ari garen ere, eta azken eguneko mahai-inguruan zuen kezkak, galderak eta ekarpenak gurekin batera plazaratzeko.

Berriz, bolbora amaitu bazaizue , eta hala ere irakasle berrien prestakuntzaz zerbait esateko edo komentatzeko baduzue, hemen daukazue aukera plazaratzeko, beti bezala. Eta Miramarren egongo garenok estimatuko dizuegu gainera ikuspegi eta ideien ekarpena.

Datorren astera arte beraz, eta besteoi (gehienoi, ezta?) ondo pasa uda, merezi duzue eta.

PD: saiatuko naiz gure "lezioaren" materialak ekartzen, apur bat txukuntzen ditudanean. Eta Miramarren wifia ondo badabil, erretransmisio modukoren bat egiten.

Etiketak: euskalduntzea | hea | irakasleak | prestakuntza
Benito (r)en bloga | gehitu iruzkin berria

Hitz egiteko eguna

Ohiko letaniak zabaldu ziren lehengo astean Ibilaldia dela eta ez dela: jendeak erdaraz hitz egiten duela, euskarazko mintzorik ez dela entzuten eta enparauak.

Aspaldiko kontuak dira bai. Azken batean urteetan frogatu digute egun bateko ekitaldiak, handia, jendetsua eta hunkigarria izan arren, ez dituela hizkuntza-ohiturak derrepentean aldarazten. Alegia, ikastolen jaialdi horiek (eta beste batzuk) euskararen egunak izango dira, baina ez oro har euskaraz hitz egiteko egunak.

Bihar berriz, bai, euskaraz hitz egiteko eguna izango dute askok.

Ez da hain handia, ez zaio hedabideetan zalaparta gehiegirik emango (ezta hedabide euskaltzaleetan ere), euskaltzale askoren arretarik ere ez du lortuko seguru asko, ez inor kezkatuko urlia edo berendia handiren bat agertu ez delako, baina joango direnek euskaraz hitz egingo dute, seguru. Kostata batzuek beharbada, baina ez dute egun bategatik euren arteko hizkuntza aldatuko ere, asko elkarrizketa honetara ailegatu diren azkenak izan arren.

Horixe. Bihar, ekainak 6, Mintzaeguna Gasteizen.

Etiketak: hitz egitea | mintzalaguna | mintzapraktika | praktika
Benito (r)en bloga | gehitu iruzkin berria

Koherentzia, kohesioa eta aberastasunaren balioa

EAEko gobernu berriaren hizkuntz-politikarenak tentuz hartzekoak izango dira oraindik, goiz da edo. Beldurrerako motiborik ez ei dago, hala ere, esanak esan, mesfidantza da nagusi euskaltzaleon artean, kontrakorik frogatzen ez den bitartean edo. Ez gara justuak izango eta badaezpada, zer dugu honez gero?

• López lehendakariaren inbestidura-diskurtsoan (pdf): "Gizarte batek bi hizkuntza izateak aberastasuna dakar". Aniztasunaren eta aberastasunaren diskurtsoa. Zuzena, polita, gaur-gaurkoa, XXI diskurso inpekablearen topiko estandarra nonbait.
• Isabel Celaa, Hezkuntza sailburuak: "Hemos vivido bastantes años en el sistema educativo pensando sólo en términos 'euskera-castellano'. Es un empobrecimiento".
• Rafael Bengoa, Osasun sailburuak: "La interconexión profesional en España y en Europa se debe enriquecer y no nos debemos encerrar en nosotros mismos debido al idioma".  Ondoren, Osakidetzan euskararen merituen murrizketa iragarri.

Bi hizkuntzak ez ziren ba aberastasuna? Derrepentean ondarea zena pobrezia bihurtu da? Krisiak hain arin debaluatzen ditu baloreak? Ala burbuila batek puztuta eduki du balioren bat?

Beste gauza bat izan daiteke. Egunotan hainbat irakasle aztertzaile lanean dabiltza tituludungaien diskurtso idatziak analizatzen. Ebaluazio-irizpideen artean apreziatuenak eta seguru aski gutxien ulertuak: koherentzia eta kohesioa. Aberastasunaren irizpidea kakaztu digute hemen eta nik ere ez dut ondo asmatzen beste horiekin. Aztertzaile horiek lagunduko digute akaso. Izan ere, diskurtso arazo-baten aurrean gaudela susmatzen dut, zerbaitetan koherentea izan ez baina kohesio arraro bat erakusten duena.

Celáaren beste hitz hauetan bezala: "Una lengua impuesta nunca será amada y una lengua querida será más usada".

Etiketak: EAE | euskara | hizkuntz-politika | politika
Benito (r)en bloga | gehitu iruzkin berria

Gaitasunaren ebaluazioa

Jolausen eskutik konpetentzien gaitasunen munduan paseoan Kataluniara heldu eta gaitasunen ebaluazioa jorratzen duen Xabier Villelaren aurkezpen honetara heldu naiz: Com avaluar per competències?

Mezuan dokumentu bi daude, diapositiben aurkezpen bat (powerpointa nahi baduzue),eta testu-dokumentu bat. Konptetetzien saltsetan gehiegi sartu barik, bistan agertu den taulari erreparatu, gustatu, eta beste zer eginik ez daukadala itzultzea pentsatu dut. Ideiaren edo gogoetaren bat ekarriko digun edo.

Ebaluazioa? Zergatik gogoratu dut ebaluazioa orain? Udaberria ote?

Etiketak: ebaluazioa | gaitasunak | konpetentziak
Benito (r)en bloga | gehitu iruzkin berria

Ikas-aroa

Ikastaroa: iz. 1. Gai bati buruz jarraitasunez ematen diren eskolen edo irakaspenen multzoa. 2. Ik. ikasturte. • ikastaro trinko. Denbora-bitarte laburrean saio ugari eta luzeak eginez burutzen den ikastaroa. (Harluxet hiztegia)

Arazoa: zerbait ez dugu egiten egin nahiko genukeen legez edo (ustez) egin behar den bezala. Edo arazoak eta tentsioak ditugu zerbait (ustez) ez dugulako ondo egiten, edo ezinak jaten gaitu sarritan.

Beraz ikastaro bat behar dugu.

Ikastaro hitzak ikastearen, eta ondorioz, arazoak konpontzearen eta hobetzearen osagai ezinbestekoa egin dela dirudi askotan. Goiko definizioak dioen modura eskolak, irakaspenak, saioak... Ikastaro horrekin konkordantziak bilatzen hasiz gero, seguru nago aditz batekin bat eginda agertuko zaigula sarri: "eman". "Urliak emango digu ikastaroa", "Ikastaro bat eman behar digute", "Inork ez badigu ikastaro bat ematen...".

Ikastaroa, norbaitek ematen duen zerbait, eta beste norbaitek hartzen du beraz. Irakatsi hitza adiera horretan hartu ohi dela esango nuke, norbaitek eman, norbaitek hartu.

Eta horrela da? Geure jardunarekin gusturago egoteko nahi/behar ditugun trebeziak, informazioa, jarrerak, harremanak, erreferentziak edo ereduak denbora-tarte horretan norbaitek emango dizkigutela uste dugu benetan? Hor hasi eta amaitzen da kontua? Horrela ikasten da? Ezetz esango dugu gehienok seguruenera. Baina egin?

Euskara ikasteko praktikatu eta erabili egin behar dela predikatu ohi dugu, ikasten dena ezin ei du irakasleak kontrolatu, norberak beharren, motibazioaren eta inguruan dituen aukeren bidez ikasiko ei du era batean edo bestean.

Eta guk geuk? Geure edo inoren predikuak praktikatzen ditugu? Behar dugunera bideratzen dugu jasotzen dugun hori? "Ikastaroarekin" batera lortu nahi dugunari begira denbora-tarte eta ibilbide bat dugu nonbait?

Akaso prestakuntzan nabaritzen ditugun hutsuneak bideratzeko ikastaro hitzaren etimologiara jo beharko genuke: ikas-aro, ikasteko aroak planteatu beharko dira aurrerapausoak emateari begira, hobetze aldera. Noiz-nork-nor-zer-nola guztiak hurrrenkeran josita.

Eta posiblea da oso ikasteko aroak mugarik ez izatea.

Edo bestela, ez dakit zelako ikastaro baten beharrean nago ni ere.

Argazkia: Old man (with many hands) teaching Finnish sign language. Egilea: gak. Lizentzia

Etiketak: ikastea | irakasleak | pertsonak | prestakuntza
Benito (r)en bloga | 2 iruzkin

Ikaslearen idazkera ordenagailuak aztertuta

Azkenengo Hizpiden HUHEZIko Asier Irizarrek eta IXA taldeko Kepa Sarasolak idatzi zuten artikulua irakurtzen egon naiz: Puntuazio arteko hiru hitzeko segiden arterketa ikasleen testuetan eta alderaketa kazetaritza-testuekin.

Teknologiak hizkuntzaren irakaskuntzan eman dezakeenaz dihardugula LMSak, bipuntuzeroak eta halakoak izaten ditugu mintzagai azkenotan, baina bada beste arlo bat, teknikoagoa eta ez hain erakargarriagoa agian, hizkuntzaren analisi informatikoa. Kepak eta Asierrek hortik ere zer hartua dagoela ohartarazi gaituzte.

Konputagailuak testu idatziak aztertzen jarri dituzte hain zuzen ere. Testuon artean euskara ikasleek idatzitakoak eta Egunkariarenak, eta alderaketa egin dute haien artean. Ikasleen testuen artean argudio-testuak dira nagusi, Egunkariarenak berriz edozertariko kazetaritza testuak direla ulertu dut.

Idazkien corpus horretan puntuazio-zeinuen artean hitz bakarreko, biko eta hiruko segidak bilatu zituzten, arreta bereziki testu-antolatzaileetan eta lokailuetan jarrita,  eta emaitza deigarri batzuk atera dira:

• Ikasleek gehiago erabili dituzte komak eta puntu eta komak Egunkariakoek baino.
• Ikasleen testuetan "beraz" da puntuazio-zeinuen artean gehien erabilitako hitza, Egunkarian berriz aldiz, "berriz".
• "Halaber" Egunkarian sarri erabili den arren ikasleen testuan ez da ia agertu. "Badirudi ikasleei ez zaiela hitz hori gustatzen" diote egileek.
• Bi hitzeko kateetan "izan ere" da erabiliena oro har. Ikasleen artean "hau da" ia bestearen parean. Egunkarian "hala ere" izan da bigarrena
• Hiru hitzekoetan "hain zuzen ere" eta "hori dela eta" nagusi guztietan.
• Ere tartean dagoen kateetan, "izan ere" nagusi guztietan.
• Ikasleen testuetan "beraz", "horrela" eta "adibidez" maizago agertzen dira kazetaritza testuetan baino.
• Ikasleek oso gutxi erabiltzen dituzte "hain zuzen", "ildo horretan", "nolanahi ere", "esate baterako" eta "aldi berean". Aldiz, "dena den", "era berean", "batez ere", "horretaz gain", "hau da" eta "alde batetik" Egunkarian baino askoz sarriago ikasleen idazkietan.

Analisia interesgarria edo deigarria izateaz gainera (eta kasu honetan esango nuke proba edo erakustaldia izan dela batez ere), sentsazioa izan dut emaitzetan kuantifikatuta agertu diren horiek testu bat ikasle batek idatzia delako "intuizioa" ematen diguten elementuak eta kopuruak izaten direla. Hizkuntza uste dugun baino neurgarriagoa da seguruenik, eta honen garapenak baliabide eta tresna gehiago ekar ditzakeela esango nuke. Autoreek ere hala uste dute:

...badira hizkuntzaren kalitatea neurtzeko beste hainbat eta hainbat elementu semantiko, sintaktiko edo pragmatiko ere guk hemen aztertu ez ditugunak. Saiatu beharko genuke beste neurri horiek lantzeko tresna informatikoak sortzen.

Espero dezagun hizkuntzaren azterketa konputazional-edo horrek laster batean fruitu gehiago ematea eta sotware-a zein erabilpenerako ideiak eta metodoak guztiok eskura izatea.

Bide batez. Asierrek eta Kepak eurek prestatu dituzte tresnok programazio-lengoiaren ezagutzaz baliatuta. Denok ez gara horraino ailegatzen, baina han-hemenka badira horrelako emaitza zehatzak eskaini barik ere, testuak aztertu edo haiekin jolasteko aukeraren bat ematen diguten beste tresna batzuk:

• Wordle-k bezala etiketa-hodeiak edo hitz-odeiak sortzen dituztenak. Badakizue, hitzak testuan agertzen diren maiztasunaren arabera handiago edo txikiagoak izango dira hodeian.
• Testu prozesadore gehienetan aukera izaten duzue testuaren hitz eta karaktere kopuruak kontatzeko. Ez da asko izaten, badira hala ere gauza gehiago bilatzen duten programak: gehien agertzen diren hitzak eta euren sailkapena adibidez. Probatu Windows-erako izen bereko bi programa hauek adibidez: TextSTAT edoTextStat, edo testuaren estatiskikak online ematen dituen Textalyser.

Test mining (Testu "meatzaritza") edo test analytics deitzen diren disziplinekin lotutako software-a bilatzen baduzue, zer edo zer aurkituko duzue beharbada, eta irudimen apur batekin ideia interesgarriren bat irten daiteke.

Gauza gehiago ere izango dira baina gaur apur bat alfertuta nabil aplikazio edo tresna gehiago bilatzeko, hala ere, seguru zuetako baten batek ikusi duela zerbait interesgarria hortik. EHUren proiektu hau bezala, izenagatik baino ez bada ere.

Etiketak: analisia | informatika | lokailuak | teknologia | testuak
Benito (r)en bloga | 2 iruzkin